Filmpjes en Muziek

Deze rubriek wordt verzorgd door Jury Smit.

 

Pasen, misschien wel het belangrijkste feest van het jaar in de Katholieke Kerk.

Meerdere componisten hebben zich hierdoor laten inspireren. In het Gregoriaans is een Middeleeuws Paasspel overgeleverd in het beroemde Victimae Paschali Laudes waarvan de auteur wellicht de 11e eeuwse monnik Notker Balbulus (letterlijk Notker de Stotteraar)  is.

Voor tekst en vertaling zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Victimae_paschali_laudes

Veel mensen kennen Johann Sebastian Bach (1685-1750) van de Mathhäus Passion. Hij schreef echter ook een mooi Paasoratorium, waarvan hier de meeslepende ouverture:  

Ook operacomponisten gebruikten Pasen. Zo componeerde Pietro Mascagni (1863-1945) in zijn beroemde opera Cavalleria Rusticana een paaskoor, waarvan de vreugde sterk contrasteert met de welig tierende emoties van de hoofdpersonen.  Hier een mooie uitvoering door Maria Callas.

Een Zalig Pasen gewenst!!

Het Gregoriaans van de Goede Week staat bekend als mooi en indrukwekkend.

Bij kenners neemt het graduale van Palmzondag,  vroeger ook wel ook van Witte Donderdag een bijzondere plaats in:
Christus factus est pro nobis obediens usque ad mortem, mortem autem crucis.
(Versus vel Responsorium) 
Propter quod et Deus exaltavit illum et dedit illi nomen, quod est super omne nomen.

Christus werd voor ons gehoorzaam tot aan zijn dood,ja zelfs tot de dood aan het kruis.
Daarom heeft God hem verheven met een naam,verheven boven alle andere namen.

Hier volgt de Gregoriaanse weergave zoals die in veel kloosters wordt gezongen:

Felice Anerio (1560-1614) , tijdgenoot van Da Palestrina, schreef een mooie bewerking:

Ook de 19e eeuwse componist Anton Bruckner (1824-1896) zette dit graduale op toon:

Veel mensen gaan in de Goede Week naar de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach (1685 -1750). Het is een meesterwerk dat tot in de 19e eeuw onder het stof lag, maar door de Duitse componist Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847) werd herontdekt. Naast prachtige koorpartijen telt het ook een aantal fraaie aria’s. Een daarvan, de  aria “Erbarme Dich Gott”,  is zo bekend de melodie ook wel te horen is in winkelcentra. Hier wordt de aria gezongen door de legendarische Engelse alt Kathleen Ferrier (1912-1953).

——————————————————————–

Iets aan de wilgen hangen.  Het is maar één van de vele zegswijzen die afkomstig zijn uit de bijbel.  Deze komt uit psalm 137, een weeklacht van de joden over hun ballingschap in Babylon. Het is een zeer krachtige tekst die onderdrukten hoop gaf  maar ook veel uiteenlopende componisten heeft geïnspireerd. Beiden gingen ook samen. Hieronder een kleine selectie van vaak erg emotionele muziek:

Erg mooi is versie van de Jamaicaanse reggae groep the Melodians uit 1970.

 

Sterk verwant is de versie van Boney M die er in de jaren ’70 maanden lang in de hitparade stond :

 

Eerder al gebruikte de Italiaans componist Giacomo da Palestrina (1525-1594) de psalm in het motet “Super flumina Babylonis”, dat hier op 28 september 2008 wordt uitgevoerd in het Brompton oratorium in Londen.

 

Maar misschien wel het meest bekend is Slavenkoor uit de opera Nabucco van componist Giuseppe Verdi  1813-1901.   http://nl.wikisource.org/wiki/Va_Pensiero. Het werd voor de Italianen die toen vochten voor eenheid en tegen buitenlandse bezetting een tweede volkslied:

 

Een klassieke belcantotenor in een Bach-cantate voor Nieuwjaarsdag

Is de cantate “Lobe den Herrn, meine Seele” (BWV 143) wel van Johann Sebastian Bach? De kenners twijfelen. Een andere vraag: is iemand als de Oekraïener Ivan Kozlovsky (1900-1993), een op klassieke negentiende-eeuwse wijze geschoolde tenor en specialist in het Italiaanse en Russische operarepertoire, geëigend om Bach te gaan zingen? De opname is curieus, maar erg mooi.

Voor neer informatie over de zanger:

“Cantique de No e l” ë

Zo staat dit Franse kerstlied uit de 19e eeuw bekend. Het is gecomponeerd door de operacomponist Adolphe Adam (1803-1856) op een gedicht van Placide Cappeau (1808–1877), een wijnhandelaar en dichter. Zie ook: www.en.wikipedia.org/wiki/O_Holy_Night

Het lied begon vanaf de eerste dag aan een ware zegetocht die tot de dag van vandaag voortduurt. Verschillende bekende artiesten hebben het gezongen, elk op hun eigen wijze.

Whitney Houston bijvoorbeeld, bekend soulzangeres in haar album van 2003, die de van zichzelf vrij strakke melodie met versierselen omhult
.

Een heel andere, meer gedragen toon treft de bekende Afrikaanse gospelzangers Mahalia Jackson (1911-1972)

Een klassieke interpretatie vinden we bij de stijlvolle Franse tenor Georges Thill (1897-1984), opgeleid volgens de beste negentiende-eeuwse Italiaanse belcantoprincipes. Dat betekent dat de muziek voorop staat, eerder dan het drama. Wat bij hem dan ook opvalt is een gedragen weergave met veel ‘legato’, het binden van de muziek. Het lied is hier muzikaal gezien een eenheid.

Enrico Caruso (1873-1921) brak eerder al met die traditie van belcanto. Hij zingt meer vanuit passie, en dat is hier ook te horen. Hij acteert meer, en knipt zo als het ware de muziek in stukken.

Dat lijkt ook op te gaan voor Luciano Pavarotti, die het lied zingt in 1978.

Een minder bekend Ave Maria

Het Ave Maria heeft door de eeuwen heen talloze musici geïnspireerd, van het gregoriaans tot moderne componisten. Ook in de opera kom je het tegen, bijvoorbeeld in Othello, een laat werk van de Italiaanse componist Giuseppe Verdi (1813-1901). Van Verdi is bekend dat hij atheïst was. Tegelijkertijd schreef hij op latere leeftijd zeer indringende religieuze muziek.  In dit Ave Maria, buitengewoon fraai gezongen door de bekende sopraan Kiri te Kanawa,  laat hij zien hoe Desdemona in doodsnood tot Maria bidt. Haar karakter contrasteert scherp met dat van Jago die in een andere aria zijn Schepper vervloekt.

De tekst wijkt wat af van het oorspronkelijke Ave Maria, maar heeft grote zeggingskracht.

Wees gegroet, Maria, vol van genade, gekozen tussen de vrouwen en maagden zijt gij, de vrucht van uw schoot, gezegende, Jezus zij gezegend. Bid voor wie knielt in gebed voor de zondaar , voor de onschuldige , voor de zwakke en onderdrukte , en voor de machtige , want ook deze is beklagenswaardig. Bid voor wie het hoofd buigt onder onrechtvaardigheid en ongeluk, voor ons, altijd en in het uur van onze dood. Bid voor ons , bid,  Ave Maria, in het uur van onze dood, Ave, Amen.